Cholesterol is niet de vijand

Cholesterol is niet de vijand

Als je het over cholesterol hebt, denken veel mensen direct aan dichtgeslibde bloedvaten, hart- en vaatziekten en de boodschap dat je minder eieren en verzadigd vet moet eten.

Dat beeld is jarenlang herhaald. Toch is de wetenschap de afgelopen jaren veel genuanceerder geworden. Cholesterol is namelijk geen stof waar je lichaam vanaf wil. Sterker nog: zonder cholesterol kun je niet leven.

Wat is cholesterol eigenlijk?

Cholesterol is een vetachtige stof die door vrijwel iedere cel in je lichaam wordt gebruikt. Je lichaam maakt het daarom ook zelf aan, voornamelijk in de lever.

Dat gebeurt niet voor niets. Cholesterol is nodig voor onder andere:

  • de opbouw van celmembranen
  • de aanmaak van hormonen, zoals testosteron, oestrogeen en cortisol
  • de productie van vitamine D
  • de aanmaak van galzuren die nodig zijn voor de vertering van vetten
  • een normale werking van de hersenen en zenuwstelsel

Je lichaam doet er dus alles aan om voldoende cholesterol beschikbaar te hebben. Zelfs wanneer je helemaal geen cholesterol via voeding binnenkrijgt, blijft je lever het gewoon produceren.

Cholesterol is geen ziekte

Veel mensen denken dat cholesterol iets slechts is. In werkelijkheid is een hoog cholesterol geen ziekte, maar een bloedwaarde.

Belangrijker nog: cholesterol zweeft niet los door je bloed. Het wordt vervoerd door lipoproteïnen. De bekendste daarvan zijn LDL en HDL.

Vaak wordt LDL het 'slechte cholesterol' genoemd en HDL het 'goede cholesterol'. Dat klinkt eenvoudig, maar de werkelijkheid is ingewikkelder.

LDL heeft namelijk een belangrijke functie: het vervoert cholesterol naar de plekken waar het nodig is. HDL helpt juist bij het terugtransport naar de lever. Je hebt ze allebei nodig.

Waarom alleen naar LDL kijken te kort door de bocht is

Bij een standaard bloedonderzoek wordt vaak vooral gekeken naar het LDL-cholesterol. Een verhoogde LDL-waarde wordt regelmatig gezien als reden tot zorg.

Toch zegt LDL alleen lang niet alles.

Onderzoekers kijken tegenwoordig steeds vaker naar andere risicofactoren die een veel completer beeld geven, zoals:

  • triglyceriden
  • HDL
  • de verhouding tussen triglyceriden en HDL
  • bloeddruk
  • bloedsuiker
  • ontstekingswaarden
  • insulineresistentie
  • leefstijl en metabole gezondheid

Steeds meer onderzoek laat zien dat het totale cardiovasculaire risico niet door één enkele cholesterolwaarde wordt bepaald.

Verzadigd vet is niet automatisch de boosdoener

Jarenlang kregen verzadigde vetten de schuld van een verhoogd cholesterol en daarmee van hart- en vaatziekten.

De afgelopen jaren zijn meerdere grote systematische reviews en meta-analyses verschenen waarin geen overtuigend bewijs werd gevonden dat verzadigd vet op zichzelf het risico op hart- en vaatziekten verhoogt bij de algemene bevolking.

Dat betekent niet dat voeding geen invloed heeft op gezondheid. Wel laat het zien dat het veel te simpel is om verzadigd vet of cholesterol als enige oorzaak aan te wijzen.

Voeding staat namelijk nooit op zichzelf. Roken, beweging, stress, slaap, bloedsuikerregulatie en overgewicht spelen allemaal een rol.

Cholesterol uit voeding heeft vaak minder invloed dan gedacht

Veel mensen vermijden eieren of garnalen omdat deze cholesterol bevatten.

Toch maakt je lichaam zelf ongeveer één tot twee gram cholesterol per dag aan. Wanneer je via voeding meer cholesterol binnenkrijgt, maakt de lever bij de meeste mensen juist minder aan. Dit natuurlijke mechanisme zorgt ervoor dat de cholesterolbalans grotendeels stabiel blijft.

Daarom heeft cholesterol uit voeding bij de meeste gezonde mensen slechts een beperkte invloed op het cholesterolgehalte in het bloed.

Carnivoor en cholesterol

Mensen die overstappen op een carnivoor voedingspatroon zien soms veranderingen in hun cholesterolwaarden.

Bij veel mensen stijgt HDL, dalen triglyceriden en verbetert de verhouding tussen beide. Bij sommigen stijgt ook het LDL-cholesterol.

Dat betekent niet automatisch dat het risico op hart- en vaatziekten toeneemt. De betekenis van een verhoogd LDL binnen een verder gezonde metabole situatie wordt nog volop onderzocht. Op dit moment bestaat daar binnen de wetenschap nog geen volledige consensus over.

Het is daarom verstandig om cholesterolwaarden altijd in de context van je totale gezondheid te bekijken en niet op basis van één getal conclusies te trekken.

Cholesterol en ontstekingen

Een belangrijk punt dat vaak onderbelicht blijft, is dat cholesterol niet zomaar in een bloedvat terechtkomt.

Volgens de huidige inzichten speelt beschadiging van de vaatwand een belangrijke rol bij het ontstaan van aderverkalking. Factoren zoals roken, hoge bloeddruk, diabetes, chronisch verhoogde bloedsuiker en langdurige ontstekingen kunnen bijdragen aan die beschadiging.

Cholesterol lijkt daarbij eerder betrokken te raken bij het herstelproces dan de oorspronkelijke oorzaak van de schade te zijn. Dat maakt het verhaal een stuk complexer dan jarenlang werd gedacht.

Wat kun je beter wel doen?

In plaats van je blind te staren op één cholesterolwaarde, is het verstandiger om naar het totaalplaatje te kijken.

Denk aan:

  • voldoende beweging
  • een gezond lichaamsgewicht
  • stabiele bloedsuikerwaarden
  • voldoende slaap
  • zo min mogelijk ultrabewerkte voeding
  • niet roken
  • voldoende voedingsstoffen uit volwaardige voeding

Dat zijn factoren waarvan we wél weten dat ze een belangrijke invloed hebben op de algehele gezondheid.

Conclusie

Cholesterol is geen vijand, maar een onmisbare stof waar je lichaam iedere dag gebruik van maakt. Zonder cholesterol kun je geen hormonen aanmaken, geen vitamine D produceren en functioneren je cellen simpelweg niet.

Dat betekent niet dat cholesterolwaarden nooit belangrijk zijn. Wel betekent het dat één verhoogde LDL-waarde lang niet het hele verhaal vertelt.

Kijk daarom altijd naar het totaalplaatje. Gezondheid laat zich niet samenvatten in één getal op een bloeduitslag.

Ben je benieuwd naar meer voedingsmythes? Lees dan ook onze blog 'Hebben je hersenen koolhydraten nodig?', waarin we uitleggen hoe je lichaam en hersenen daadwerkelijk aan energie komen.

Bronnen

  • Ference BA, et al. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. European Heart Journal. 2017.

  • Diamond DM, Ravnskov U. Healthy people with high cholesterol don't stand to benefit from statins. Expert Review of Clinical Pharmacology. 2015.

  • Astrup A, et al. Saturated fats and health: a reassessment. Journal of the American College of Cardiology. 2020.

  • European Society of Cardiology (ESC). Richtlijnen cardiovasculaire preventie.

  • National Institutes of Health (NIH). Cholesterol and Your Body.

Terug naar blog